الرَّحْمَٰنُ1
Ar-Rahman
سورة الرحمن
Sura 55 · Makkiy · 78 oyat
عَلَّمَ الْقُرْآنَ2
خَلَقَ الْإِنْسَانَ3
عَلَّمَهُ الْبَيَانَ4
الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ5
وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ6
وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ7
أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ8
وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ9
وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ10
فِيهَا فَاكِهَةٌ وَالنَّخْلُ ذَاتُ الْأَكْمَامِ11
وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ12
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ13
خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ14
وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ15
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ16
رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ17
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ18
مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ19
بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ20
20. (Аммо) у иккисининг ўрталарида бир тўсиқ бўлиб, улар (ўша тўсиқдан) ошиб ўтмаслар.
И з о ҳ. Маълумки, денгиз қаъри ҳам, дарё туби ҳам сув бемалол сизиб ўта оладиган қумлоқ ёки тупроқдир. Кўп ҳолларда шўр сувли денгиз билан чучук сувли дарё ёки кўл шундоқ ёнма-ён жойлашиб ҳам қолади. Лекин Аллоҳ таолонинг қудрати билан улардан бирининг шўри иккинчисига уриб кетмайди.
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ21
يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ22
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ23
وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ24
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ25
كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ26
وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ27
27. Буюклик ва карам соҳиби бўлган Парвардигорингизнинг Юзи — Ўзигина боқий мангу қолур.
И з о ҳ. Бу оятда Аллоҳ таолога важҳ (юз) сифатининг У зот субҳанаҳу ва таолонинг Ўзига лойиқ бўлган тарзда, махлуқотларга ўшхатмасдан ва кайфият бермасдан исбот қилиш бордир.
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ28
يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ29
29. Осмонлар ва Ердаги (барча) жонзот (Унга муҳтождир ва бор тилак-мақсадларини ёлғиз) Ундан сўрар. У зот ҳар куни бир иш-амалдадир.
И з о ҳ. Ушбу ояти карима ўзи мўъжаз бўлишига қарамасдан Исломий ақиданинг асосий рукнларидан бирини тўла ифодалагандир. Яъни, Еру осмонда Аллоҳ таолога муҳтож бўлмаган ва Ундан мадад-ёрдам тиламаган бирон жонзот йўқдир. У зот ҳар куни, ҳар соат, ҳар лаҳзада Ўзи яратган коинотдаги барча жонзотни бошқариб-парвариш қилиб турадиган Парвардигордир. Бу оят, «Аллоҳ таоло борлиқ ва ундаги нарсаларни яратгач, уларни ўз ҳолига ташлаб қўйган», дейдиган айрим файласуфларга очиқ раддиядир.
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ30
سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلَانِ31
31. Яқинда (Қиёмат қойим бўлган Кунда) сизлар(ни ҳисоб-китоб қилиш) учун фориғ бўлажакмиз, эй инсу жинлар!
И з о ҳ. Яъни, озгина фурсат ўтгач, ҳаёти дунё тугаб, ундаги иш-амал битар ва Аллоҳ таоло барча инсонлар ва жинларнинг ҳаётларида қилиб ўтган амалларини ҳисоб-китоб қилиш ва муносиб мукофот-жазо бериш учун фориғ бўлур. У Кунда Аллоҳ таолонинг одил жазосидан ҳеч ким қочиб қутула олмас. Қуйидаги оятларда сўз шу ҳақда боради.
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ32
يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا ۚ لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ33
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ34
يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ35
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ36
فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ37
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ38
فَيَوْمَئِذٍ لَا يُسْأَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلَا جَانٌّ39
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ40
يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ41
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ42
هَٰذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ43
يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ44
44. Улар ўша (жаҳаннам) билан ўта қайноқ сув ўртасида айланаверарлар!
И з о ҳ. Яъни, ҳаёти-дунёдан куфру-исён билан ўтган кимсалар Охиратда дўзах ўтида куяр эканлар, дўзах ходимлари бўлмиш фаришталардан бирон қултум сув беришни сўрарлар. Шунда уларга қайноқ сув берилиб, яна дўзахга отилурлар ва бу ҳол абадул-абад давом этур. Мазкур оятларда кофирлар дучор бўлажак азоб-уқубатлар баён этилди. Энди қуйида келадиган оятларда иймон эгаларига кўз тутиб турган гўзал оқибат — жаннатдаги мангу саодатли ҳаёт қилинади.
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ45
وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ46
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ47
ذَوَاتَا أَفْنَانٍ48
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ49
فِيهِمَا عَيْنَانِ تَجْرِيَانِ50
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ51
فِيهِمَا مِنْ كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجَانِ52
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ53
مُتَّكِئِينَ عَلَىٰ فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ ۚ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ54
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ55
فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ56
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ57
كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ58
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ59
هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ60
60. Эҳсон-яхшиликнинг жазоси-мукофоти фақат яхшилиқдир.
И з о ҳ. Яъни, ҳаёти-дунёдан иймон ва эзгу амаллар билан ўтган кишининг Охиратдаги мукофоти жаннатдир. Эҳсон калимасининг луғавий маъноси — чиройли амал қилмоқликдир, Пайғамбар алайҳис-салоту вас-саломдан «Эҳсон нимадир?», деб сўралганида, у киши шундай жавоб қилган эканлар: «Эҳсон — Аллоҳ таолога гўё Уни кўриб тургандек ибодат қилишингдир. Зотан, сен У зотни кўрмасанг-да, У зот шак-шубҳасиз, сени кўриб тургувчидир».
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ61
وَمِنْ دُونِهِمَا جَنَّتَانِ62
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ63
مُدْهَامَّتَانِ64
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ65
فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ66
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ67
فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ68
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ69
فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ70
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ71
حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ72
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ73
لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ74
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ75
مُتَّكِئِينَ عَلَىٰ رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ76
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ77
تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ78