وَالصَّافَّاتِ صَفًّا1
1. (Аллоҳ йўлида) саф тортиб турадиган,
فَالزَّاجِرَاتِ زَجْرًا2
2. (Аллоҳнинг бандаларини гуноҳ йўлларидан) мудом тўсадиган,
فَالتَّالِيَاتِ ذِكْرًا3
3. (Аллоҳнинг каломини) доимо тиловат қиладиган (инсонлар ва фаришталардан иборат барча) зотларга қасамки,
إِنَّ إِلَٰهَكُمْ لَوَاحِدٌ4
4. Шак-шубҳасиз, сизларнинг илоҳингиз ягонадир.
رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَرَبُّ الْمَشَارِقِ5
5. (У зот) осмонлар, Ер ва уларнинг ўртасидаги бор нарсаларнинг Парвардигоридир. (У зот) бор кунчиқар жойларнинг (ва бор кунботар жойларнинг) Парвардигоридир.
إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ6
6. Дарҳақиқат, Биз энг яқин осмонни юлдузлар билан зийнатладик.
وَحِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ7
7. Ва (уни) ҳар бир итоатсиз шайтондан — жиндан сақладик.
لَا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلَىٰ وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ8
8. У (жин)лар энг юксак мавжудотларни (яъни, фаришталарнинг сўзларини) ҳаргиз эшита олмаслар ва уларга ҳар томондан (юлдузлар) отилур.
دُحُورًا ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ9
9. (Уларни) ҳайдаш учун. Улар учун (Охиратда) доимий азоб бордир.
إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ10
10. Магар бирон марта (бирон сўзни) илиб олган кимса (яъни, жин) бўлса, уни ҳам учар юлдуз қувиб етар (ва ҳалок этар).
فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمْ مَنْ خَلَقْنَا ۚ إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لَازِبٍ11
11. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом, Макка кофирларидан) сўранг-чи, улар(ни) яратиш қийинроқмикан ёки Биз яратган зотларними?! (Яъни, фаришталар ва Еру осмондаги барча мавжудотни яратиш одамзотни яратишдан оғирроқ эмасми?!) Зотан, Биз (инсонларнинг асли-аввали бўлмиш Одам алайҳиссаломни) ёпишқоқ бир лойдан яратгандирмиз.
بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ12
12. Балки сиз (уларнинг қайта тирилишини инкор қилаётганларидан) таажжубдадирсиз, (аммо) улар (сизнинг Охират ҳаёти ҳақидаги сўзларингизни) масхара қилурлар.
وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ13
13. Уларга (Қуръон билан) панд-насиҳат қилинса, панд-насиҳатни олмаслар.
وَإِذَا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ14
14. (Сизнинг ҳақ пайғамбар эканлигингизга далолат қиладиган) бирон оят-мўъжизани кўрсалар, (дарҳол иймон келтириш ўрнига) янада зиёдароқ масхара қилурлар.
وَقَالُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ15
15. Ва дерлар: «Бу фақат очиқ-равшан сеҳрдир.
أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ16
16. Бизлар ўлиб тупроқ ва суякларга айланиб кетган чоғимизда ростдан ҳам яна қайта тирилгувчи эканмизми?!
أَوَآبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ17
17. Аввал ўтиб кетган ота-боболаримиз ҳам-а?! »
قُلْ نَعَمْ وَأَنْتُمْ دَاخِرُونَ18
18. (Эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом, сиз уларга) айтинг: «Ҳа! Сизлар хор-зор бўлган ҳолингизда (албатта қайта тирилурсизлар)».
فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ19
19. У (яъни, қайта тирилиш) фақатгина фаришта Исрофилнинг сури билан чалинган бир қичқириқдир, холос, бас, баногоҳ улар (қайта тирилиб, «кунларини») кўрурлар.
وَقَالُوا يَا وَيْلَنَا هَٰذَا يَوْمُ الدِّينِ20
20. Ва «Эй, ўлим бўлсин бизларга! Бу жазо-Қиёмат Куни-ку!», деб қолурлар.
هَٰذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ21
21. Мана шу сизлар ёлғон деб ўтган (ҳақ билан ботил) ажратиладиган Кундир.
۞ احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ22
22. (Эй фаришталар, сизлар) золим-кофир бўлган кимсалар ва уларнинг ҳамтовоқларини ҳамда улар ибодат қилиб ўтган нарсаларини тўпланглар!
مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلَىٰ صِرَاطِ الْجَحِيمِ23
23. Аллоҳни қўйиб (ибодат қилиб ўтган нарсаларини тўпланглар) ва дўзах йўлига бошланглар.
وَقِفُوهُمْ ۖ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ24
24. (Аммо то Менинг фармоним бўлмагунча) уларни тўхтатиб (дўзахга ташламай) туринглар! Чунки улар (аввал ҳаёти дунёда қилиб ўтган куфру исёнлари тўғрисида) сўралгувчидирлар.
مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ25
25. (У Кунда кофирларга дейилар): «Нега бир-бирларингизга ёрдам бермаяпсизлар?!»
بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ26
26. Йўқ, улар бу Кунда (ҳеч нарса қила олмаслар, (балки фақат Бизнинг ҳукмимизга) бўйинсунгувчидирлар.
وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ27
27. Уларнинг бировлари бировларига қараб савол-жавоб қилурлар:
قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ28
28. (Эргашувчилар ўзларини йўлдан урган пешволарига): «Ҳақиқатан, сизлар бизларга ўнг томондан (яъни, бизлар ишониб яхшилик кутадиган томондан) келар эдинглар», деганларида.
قَالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ29
29. (Пешволар) айтурлар: «Йўқ, сизлар ўзларингиз мўмин бўлмаган эдинглар.
وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ ۖ بَلْ كُنْتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ30
30. Ахир бизлар учун сизларнинг устингизда бирон салтанат — ҳукмронлик йўқ эди-ку! Йўқ, сизлар ўзларингиз ҳаддан ошгувчи қавм эдинглар.
فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا ۖ إِنَّا لَذَائِقُونَ31
31. Бас, энди (бизларга ҳам, сизларга ҳам) Парвардигоримизнинг Сўзи — азоби ҳақ бўлди. Шак-шубҳасиз, бизлар (уни) тотгувчидирмиз.
فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ32
32. Чунки бизлар йўлдан озгувчи бўлганимиз сабабли сизларни ҳам йўлдан урдик».
فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ33
33. Бас, албатта улар (яъни, Аллоҳ йўлидан озган кимсалар ва уларни йўлдан урган пешволари) ўша Кунда азобда шерик бўлгувчидирлар.
إِنَّا كَذَٰلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ34
34. Дарҳақиқат, Биз жиноятчи кимсаларни (мана шундай) азобга дучор қилурмиз.
إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ35
35. Чунки улар ўзларича: «Ҳеч қандай илоҳ йўқ, магар ёлғиз Аллоҳгина бордир», дейилган вақтда кибр-ҳаво қилган эдилар.
وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُو آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ36
36. Ва улар «Ҳали бизлар бир мажнун шоирни деб худоларимизни тарк қилар эканмизми?», дер эдилар.
بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ37
37. Йўқ, (Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом асло шоири мажнун эмасдир, балки) у Ҳақ (дин)ни олиб келди ва (ўзидан аввал ўтган) барча пайғамбарларни тасдиқ этди.
إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ38
38. (Эй жиноятчи кимсалар), сизлар шак-шубҳасиз, аламли азобни тотгувчидирсизлар.
وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ39
39. Сизлар фақат қилиб ўтган жиноятларингиз сабабли жазоланурсизлар.
إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ40
40. Магар Аллоҳнинг покиза бандалари бордирки;
أُولَٰئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ41
41. Ана ўшалар учун маълум ризқ (бўлур).
فَوَاكِهُ ۖ وَهُمْ مُكْرَمُونَ42
42. (Ҳар турли) мевалар бўлур ва улар ҳурмат-иззат кўргувчидирлар.
فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ43
43. Ва улар ноз-неъмат боғларида,
عَلَىٰ سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ44
44. Сўрилар устида бир-бирларига рўбарў ўтирган ҳолларида (ҳурмат-иззат кўргувчидирлар).
يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ45
45. Уларга оқар чашмадан (шароб) косалари айлантириб турилур.
بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ46
46. Ичгувчилар учун лаззат бўлган оппоқ (шароб косалари айлантириб турилурки),
لَا فِيهَا غَوْلٌ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ47
47. У (шароб)да маст қилгувчи — ақлдан оздиргувчи нарса бўлмас ва улар ундан маст бўлмаслар.
وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ48
48. Яна уларнинг олдиларида кўзларини (бегоналарга қарашдан) тийгувчи,
كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَكْنُونٌ49
49. Гўё яшириб қўйилган (оппоқ) тухумдек (заҳаланмаган) оҳу кўзлар бўлур.
فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ50
50. Бас, улар (яъни, аҳли жаннат) бир-бирларига қараб савол-жавоб қилурлар.
قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ51
51. (Шундай суҳбатларнинг бирида) улардан бири деди: «Менинг бир дўстим бор эди.
يَقُولُ أَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ52
52. У (менга) «Ростдан ҳам сен (ўлганимиздан сўнг яна қайта тирилишимизни) тасдиқ этгувчиларданмисан?
أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَدِينُونَ53
53. Бизлар ўлиб, тупроқ ва суякларга айланиб кетган вақтимизда ҳақиқатан ҳам (қайта тирилтирилиб) жазолангучимизми?», дер эди.
قَالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ54
54. (Сўзлагувчи ҳаёти дунёда Охиратни инкор қилган дўсти ҳақидаги ҳикояни тугатгач, жаннатдаги биродарларига): Сизлар (ҳам мен билан бирга ўша дўстимнинг дўзахдаги ҳоли нима бўлганига) қарагувчимисизлар?», деди.
فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ55
55. Сўнг ўзи қараб уни дўзахнинг ўртасида кўргач;
قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ56
56. Деди: «Аллоҳ номига қасамки, дарҳақиқат, сен мени ҳам ҳалок қилаёзган эдинг.
وَلَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ57
57. Агар Парвардигоримнинг неъмати (яъни, ҳидояти) бўлмаса эди, албатта мен (сен билан бирга дўзахга) ҳозир қилингувчилардан бўлур эдим.
أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ58
58. (Қани сен менга айтгинчи), бизлар (яъни, жаннат аҳли худди ҳаёти дунёда бизга ваъда қилинганидек), ўлгувчи эмас эканмизми?!
إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَىٰ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ59
59. Фақат биринчи ўлимимиздан бошқа (ўлгувчи эмаслигимиз рост эканми?). Бизлар (ростдан ҳам) азоблангувчи эмас эканмизми?
إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ60
60. Албатта мана шу (аҳли жаннат етадиган неъматлар) улуғ бахтнинг ўзидир.
لِمِثْلِ هَٰذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُونَ61
61. Бас, амал қилгувчилар мана шундай (мангу бахт саодат) учун амал қилсинлар!
أَذَٰلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ62
62. Мана шу яхшироқ зиёфатми ёки заққум дарахтими?
إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ63
63. Ҳақиқатан, Биз уни (яъни, Заққум дарахтини) золим кимсалар учун фитна-алдов қилиб қўйдик.
____________________
И з о ҳ. Дўзахда Заққум дарахти бўлиши ҳақида сўзланганида кофирлар «Дўзахда қандай қилиб дарахт ўссин, ахир дўзахнинг ўти уни куйдириб юбормайдими?», деганлар. Шунинг учун юқоридаги оятда кофирлар Аллоҳ таолонинг қудратига шак келтирганлари учун у дарахт тўғрисида зикр қилинганида, ақллари бовар қилмай фитна-алдовга дучор бўлишлари уқтирилди.
إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ64
64. Дарҳақиқат, у дўзах қаърида ўсадиган бир дарахтдир.
طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ65
65. Унинг бутоқлари(даги мевалари хунукликда) худди шайтонларнинг бошларига ўхшар.
فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ66
66. Бас, улар (яъни, дўзахилар) албатта ундан еб, қоринларини тўлдиргувчидирлар.
ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ67
67. Сўнгра албатта улар учун унинг (Заққум меваларининг) устига қайноқ сувдан аралаштирилур (яъни, уларга мажбуран қайнаётган сув ичирилур).
ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ68
68. Сўнгра уларнинг қайтадиган жойлари яна албатта дўзахда бўлур (яъни, қайноқ сув уларнинг бутун ички аъзоларини куйдириб битганидан сўнг, энди дўзах ўти уларнинг баданларини куйдирур).
إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ ضَالِّينَ69
69. Албатта улар (яъни, Макка мушриклари) ўзларининг ота-боболарини йўлдан озган ҳолда топдилар.
فَهُمْ عَلَىٰ آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ70
70. Энди ўзлари ҳам уларнинг изларидан чопмоқдалар.
وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ71
71. Аниқки, улардан аввал ўтганларнинг кўплари ҳам йўлдан озган эдилар.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ72
72. Ҳолбуки, Биз уларнинг (яъни, аввал ўтганларнинг) орасига огоҳлантиргувчи (пайғамбар)ларни юборган эдик.
فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ73
73. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), огоҳлантирилган кимсаларнинг оқибатлари қандай бўлганини кўринг!
____________________
И з о ҳ. Мазкур оятларда Макка мушрикларининг иймон-исломга келмаганидан бениҳоят ғамгин бўлиб келган Муҳаммад алайҳис-салоту вас-саломга таскин-тасалли бўлсин учун улардан илгари ҳам ўзларига юборилган пайғамбарларни ёлғончи қилиб ҳалокатга дучор бўлган қавмлар ўтгани ҳақида хабар берилди. Қуйидаги оятларда эса Аллоҳ таоло Ўзининг сўнгги пайғамбарига аввалги пайғамбарлардан етти кишининг қиссаларини мўъжаз (қисқача) баён қилади.
إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ74
74. Магар Аллоҳнинг покиза бандаларигина (ҳалокатга дучор бўлмадилар).
وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ75
75. Қасамки, Нуҳ (қавми уни ёлғончи қилган вақтда) Бизга илтижо қилди. Бас, (Биз) нақадар яхши ижобат қилгувчидирмиз;
وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ76
76. Биз унга ва унинг аҳли-тобеъларига улуғ ғамдан (яъни, ғарқ бўлишдан) нажот бердик.
وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْبَاقِينَ77
77. Ва унинг зурриётини (то Қиёмат) боқий қолгувчи кишилар қилиб қўйдик.
وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ78
78. Ва кейинги (авлод)лар орасида (Нуҳ) ҳақида (гўзал мақтовлар-олқишлар) қолдирдик.
سَلَامٌ عَلَىٰ نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ79
79. Барча оламларда Нуҳга салом бўлгай.
إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ80
80. Албатта Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз.
إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ81
81. Дарҳақиқат, у Бизнинг мўмин бандаларимиздандир.
ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ82
82. Сўнгра бошқаларни (яъни, Нуҳни ёлғончи қилган кимсаларни) ғарқ қилиб юбордик.
۞ وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ83
83. Шак-шубҳасиз, Иброҳим ҳам (Нуҳ)нинг гуруҳидандир.
إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ84
84. Эсланг, у Парвардигорига тоза дил билан келди.
إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَاذَا تَعْبُدُونَ85
85. Ўшанда у отаси ва қавмига деган эди: «Нимага ибодат қилмоқдасизлар?!
أَئِفْكًا آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ86
86. Аллоҳни қўйиб, сохта «худолар»га (сиғинишни) истайсизларми?!
فَمَا ظَنُّكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ87
87. У ҳолда барча оламларнинг Парвардигори ҳақида (яъни, У зот сизларнинг мушриклигингиз учун берадиган жазоси ҳақида) не гумонингиз бор?!»
فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ88
88. Сўнг у юлдузларга тикилиб туриб:
فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ89
89. «Аниқки, мен касалман», деди.
____________________
И з о ҳ. Нақл қилинишича, ўша даврда кишилар ўртасида юлдузларга қараб фол очиш — мунажжимлик жуда кенг ёйилган экан. Шунинг учун Иброҳим алайҳиссалом мушрикларнинг байрамини нишонлаш учун ҳайитгоҳга чиқиб кетаётган қавмидан ажралиб қолиш мақсадида Иброҳим алайҳиссалом гўё юлдузларга қараб билиб олгандек, уларга «Мен вабога йўлиқар эканман», дедилар. Бу сўзни эшитгач вабо юқишидан қўрққан қавм:
فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ90
90. Дарҳол ундан юз ўгирган ҳолларида кетдилар.
فَرَاغَ إِلَىٰ آلِهَتِهِمْ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ91
91. Бас, (Иброҳим) аста уларнинг бутлари олдига келиб: «(Олдиларингиздаги) таомларни емайсизларми?
مَا لَكُمْ لَا تَنْطِقُونَ92
92. Нега сўзламаяпсизлар?!», деди.
فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْبًا بِالْيَمِينِ93
93. Сўнг уларга яқин келиб, ўнг қўли(даги болта) билан урди.
فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ94
94. Бас, (қавми) унинг олдига шоша-пиша келишгач,
قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ95
95. У деди: «Ўзларингиз йўниб-ясаб олган нарсаларга ибодат қилурмисизлар?!
وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ96
96. Ҳолбуки, сизларни ҳам, қилиб олган бутларингизни ҳам Аллоҳ яратган-ку?!»
قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ97
97. Улар (бир-бирларига) дедилар: Иброҳим учун (олов ёқиладиган) бинолар қуриб уни ўша оловга ташланглар».
فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ98
98. Бас, улар (Иброҳимга) макр қилмоқчи бўлган эдилар. Биз уларни тубан-мағлуб қилдик.
وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَىٰ رَبِّي سَيَهْدِينِ99
99. (У ўт ичидан эсон-омон чиқди) ва деди: «Албатта мен Парвардигорим (буюрган тараф)га кетгувчидирман. Унинг Ўзи мени (Тўғри Йўлга) ҳидоят қилур.
رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ100
100. (Парвардигорим,) Ўзинг менга солиҳ (фарзанд)лардан ҳадя этгин».
فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ101
101. Бас, Биз унга бир ҳалим ўғилнинг хушхабарини бердик.
فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَىٰ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَىٰ ۚ قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ102
102. Энди қачонки у (бола Иброҳим) билан бирга юрадиган бўлгач, (Иброҳим): «Эй ўғилчам, мен (ҳадеб) тушимда сени (қурбонлик учун) сўяётганимни кўрмоқдаман. Энди сен ўзинг нима раъй-фикр қилишингни бир ўйлаб кўргин», деган эди. У айтди: «Эй отажон, сенга (тушингда Парвардигор томонидан) буюрилган ишни қилгин. Иншоаллоҳ мени сабр қилгувчилардан топурсан».
____________________
И з о ҳ. Саҳобалардан Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу айтишларича, Аллоҳ таолонинг барча пайғамбарларининг тушлари ваҳийдир. Шунинг учун ҳам Иброҳим алайҳиссалом тушларида берилган фармоннинг ўзи биланоқ ўғиллари Исмоил алайҳиссаломни қурбон қилишга чоғландилар ва ўғиллари ҳам (ўшанда у киши эндигина ўн уч ёшга қадам қўйган эканлар) тўла розилик билан Аллоҳнинг амрига бўйинсундилар.
فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ103
103. Бас, қачонки иккиси ҳам (Аллоҳнинг ваҳийсига) бўйинсуниб, (энди Иброҳим ўз ўғли Исмоилни қурбон қилиш учун) пешонаси билан (ерга) ётқизган эдики,
وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ104
104. Биз унга нидо қилдик: «Эй Иброҳим,
قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا ۚ إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ105
105. Дарҳақиқат, сен (кўрган) тушингни рост-бажо қилдинг». Албатта Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз.
إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ106
106. Албатта бу (яъни, Иброҳимнинг ўз ўғлини қурбон қилишга буюрилиши) очиқ-равшан имтиҳондир, холос.
وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ107
107. Биз (Исмоилнинг) ўрнига (Иброҳимга) катта бир (кўчқор) сўйишни — қурбонлиқни эваз қилиб бердик (яъни, катта бир қўчқорни жаннатдан туширдик).
وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ108
108. Ва кейинги (авлод)лар орасида (Иброҳим) ҳақида (гўзал мақтовлар-олқишлар) қолдирдик.
سَلَامٌ عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ109
109. Иброҳимга салом бўлгай.
كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ110
110. Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз.
إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ111
111. Дарҳақиқат, у Бизнинг мўмин бандаларимиздандир.
وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ112
112. Яна Биз унга пайғамбар (ва) яхшилардан (бўлғуси) Исҳоқнинг хушхабарини бердик.
وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَىٰ إِسْحَاقَ ۚ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ113
113. Ва (Иброҳимга) ҳам, Исҳоққа ҳам (дину дунёларида) баракот бердик. Уларнинг зурриётидан чиройли амал қилгувчи ҳам, ўз жонига очиқ жабр қилгувчи ҳам бўлур.
وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَىٰ مُوسَىٰ وَهَارُونَ114
114. Дарҳақиқат, Биз Мусо ва Ҳорунга (пайғамбарлик) инъом қилдик.
وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ115
115. Биз иккисига ва уларнинг қавмига улуғ ғамдан нажот бердик.
وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ116
116. Ва уларни Ўзимиз қўлладик, бас, улар (Фиръавн ва унинг одамлари устидан) ғолиб бўлдилар.
وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ117
117. Биз уларга равшан Китоб — Таврот ато этдик.
وَهَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ118
118. Ҳамда уларни Тўғри Йўлга ҳидоят қилдик.
وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ119
119. Ва кейинги (авлод)лар орасида (Мусо ва Ҳорун) ҳақида (гўзал мақтовлар — олқишлар) қолдирдик.
سَلَامٌ عَلَىٰ مُوسَىٰ وَهَارُونَ120
120. Мусо ва Ҳорунга салом бўлгай.
إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ121
121. Албатта Биз чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз.
إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ122
122. Дарҳақиқат, иккиси ҳам Бизнинг мўмин бандаларимиздандир.
وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ123
123. Илёс ҳам шак-шубҳасиз, пайғамбарлардандир.
إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ124
124. Эсланг, у ўз қавмига деган эди: «(Аллоҳдан) қўрқмайсизларми?!»
أَتَدْعُونَ بَعْلًا وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ125
125. Сизлар Баъл (номли олтиндан ясалган бут)га сиғиниб, энг гўзал-афзал Яратгувчи Аллоҳни тарк қилурмисизлар?!
اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ126
126. Сизларнинг ҳам, аввалги ота-боболарингизнинг ҳам Парвардигорини (тарк қилурмисизлар?!)»
فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ127
127. Бас, (қавми Илёсни) ёлғончи қилдилар. Энди албатта улар (дўзах азобига) ҳозир қилингувчидирлар.
إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ128
128. Магар Аллоҳнинг покиза бандаларигина (азобга дучор бўлмаслар).
وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ129
129. Биз кейинги (авлод)лар орасида (Илёс) ҳақида (гўзал мақтовлар-олқишлар) қолдирдик.
سَلَامٌ عَلَىٰ إِلْ يَاسِينَ130
130. Илёсга салом бўлгай.
إِنَّا كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ131
131. Албатта, чиройли амал қилгувчиларни мана шундай мукофотлармиз.
إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ132
132. Албатта, у Бизнинг мўмин бандаларимиздандир.
وَإِنَّ لُوطًا لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ133
133. Лут ҳам, шак-шубҳасиз, пайғамбарлардандир.
إِذْ نَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ134
134. Эсланг, Биз унга в унинг барча аҳли-тобеъларига нажот берган эдик.
إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ135
135. Фақат (азобда) қолгувчилардан бўлган бир кампирга (яъни, Лутнинг хотинига нажот бермадик).
ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ136
136. Сўнгра бошқаларни (яъни, Лутни ёлғончи қилганларни) ҳалок қилдик.
وَإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ137
137. (Эй Макка аҳли,) аниқки, сизлар эрта-ю кеч уларнинг устидан ўтиб турурсизлар.
وَبِاللَّيْلِ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ138
138. Ахир ақл юргизмайсизларми (яъни, Лутнинг қавми бошига тушган ҳалокат сизларнинг ҳам бошингизга тушиб қолишидан қўрқмайсизларми)?!
وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ139
139. Юнус ҳам, шак-шубҳасиз, пайғамбарлардандир.
إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ140
140. Эсланг, у (ўз қавмидан ғазабланиб, Парвардигорининг изнисиз қишлоғидан чиқиб, (одамлар билан) тўла бўлган кемага қараб қочган эди.
فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ141
141. Бас, (кемадагилар билан) қуръа ташлашиб мағлуб бўлгач, (уни денгизга улоқтирдилар).
____________________
И з о ҳ. Ривоят қилинишича, Юнус алайҳиссалом ўзларини ёлғончи қилган қавмларидан ғазабланиб, уларнинг устига яқин орада қаттиқ бало тушиши ҳақида огоҳлантирадилар ва ўзлари Аллоҳ таолонинг изни-фармонисиз ўз қишлоқларидан чиқиб кетиб, бир денгиз соҳилига бориб қоладилар ва ўша вақтда жўнашга шай турган, одамлар билан тўла бир кемага миниб йўлга тушадилар. Аммо у кема денгизнинг ўртасида тўхтаб қолади. Шунда кемадагилар «Орамизда ўз хожасидан қочиб келаётган бир қул бор, агар уни кемадан тушириб юбормасак, ҳаммамиз ғарқ бўлишимиз тайин», дейишиб ўрталарида қуръа ташлаганларида, қуръа Юнус алайҳиссаломга чиқади ва кемадагилар уни денгизга улоқтирадилар.
فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ142
142. Бас, уни (Парвардигорининг изнисиз ўз қавмини ташлаб чиқиб кетгани сабабли) маломатга лойиқ бўлган ҳолида бир наҳанг балиқ ютиб юборди.
فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ143
143. Энди агар у (Аллоҳга доимо) тасбеҳ айтгувчилардан бўлмаса эди,
لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ144
144. Албатта у (балиқ) қорнида то қайта тириладиган кунларигача (яъни, Қиёматгача) қолиб кетган (яъни, ҳалок бўлган) бўлур эди.
۞ فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ سَقِيمٌ145
145. Бас, Биз уни хаста ҳолида қуруқликка отдик.
وَأَنْبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِنْ يَقْطِينٍ146
146. Ва унинг устида (соя ташлаб туриши учун) қовоқ дарахтини ўстириб қўйдик.
وَأَرْسَلْنَاهُ إِلَىٰ مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ147
147. Биз уни юз минг, балки ундан-да кўпроқ (одамга) пайғамбар қилдик.
فَآمَنُوا فَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَىٰ حِينٍ148
148. Бас, улар (Юнусга) иймон келтирдилар. Сўнг Биз уларни (маълум) бир муддатгача (яъни, ажаллари битгунча ҳаёт неъматидан) баҳраманд этдик.
فَاسْتَفْتِهِمْ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ149
149. Энди (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом, Макка кофирларидан) сўранг-чи, қизлар Парвардигорингизники-ю, ўғиллар уларникимикан. (Яъни, уларнинг гумонича, фаришталар Аллоҳнинг қизлари эмиш).
أَمْ خَلَقْنَا الْمَلَائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ150
150. Ёки Биз фаришталарни улар гувоҳ бўлган ҳолларида қиз қилиб яратдикмикан?!
أَلَا إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ151
151. Огоҳ бўлингизким, улар ёлғончиликлари туфайли айтурларки,
وَلَدَ اللَّهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ152
152. «Аллоҳнинг боласи (яъни, қизлари) бор». Улар шак-шубҳасиз, ёлғончидирлар.
أَصْطَفَى الْبَنَاتِ عَلَى الْبَنِينَ153
153. (Аллоҳ) ўғилларни қўйиб, қизларни танлаб олган эмишми?!
مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ154
154. (Эй Макка аҳли), сизларга нима бўлди?! Қандай (ноҳақ-нораво) ҳукм чиқармоқдасизлар-а?!
أَفَلَا تَذَكَّرُونَ155
155. Ахир эс-ҳушингизни йиғмайсизларми?!
أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُبِينٌ156
156. Ёки сизлар учун (Аллоҳ бола кўргани ҳақида) бирон очиқ-равшан ҳужжат борми?!
فَأْتُوا بِكِتَابِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ157
157. Бас, агар ростгўй бўлсангизлар (мана шу даъволарингизни қувватловчи) китобингизни келтиринглар-чи?!
وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَبًا ۚ وَلَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ158
158. (Мушриклар, Аллоҳ) билан жинлар (яъни, фаришталар) ўртасида насаб (яъни, ота-болалик бор, деб гумон) қилдилар. Ҳолбуки, жинлар-фаришталар эса, (мушрикларнинг Аллоҳ азобига) ҳозир қилингувчи эканликларини аниқ билдилар.
سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ159
159. Аллоҳ уларнинг («Аллоҳнинг боласи бор», деб) сифатлашларидан покдир.
إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ160
160. Магар Аллоҳнинг покиза бандаларигина (мудом Аллоҳни У зотга нолойиқ бўлган сифатлардан пок тутарлар).
فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ161
161. (Эй Макка аҳли), шак-шубҳа йўқки, сизлар ҳам, сиғинаётган бутларингиз ҳам
مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ162
162. (барчалари бирон кишини, Аллоҳ)га қарши фитнага солгувчи — алдай олгувчи эмасдирсизлар.
إِلَّا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ163
163. Магар (Аллоҳнинг тақдири азалийсида) дўзахга киргувчи бўлган кимсаларнигина (алдай олурсизлар).
وَمَا مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَعْلُومٌ164
164. (Фаришталар дедилар): «Бизларнинг ҳар биримиз учун (осмонларда) аниқ маълум бир ўрин бордир(ки, бизлар ана ўша ўрнимизда Аллоҳнинг амрини адо этурмиз).
وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ165
165. Дарҳақиқат, бизлар (Аллоҳнинг йўлида) саф тортиб тургувчилардирмиз.
وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ166
166. Дарҳақиқат, бизлар (Аллоҳни ҳар қандай айбу нуқсондан поклаб) — тасбеҳ айтгувчилардирмиз».
وَإِنْ كَانُوا لَيَقُولُونَ167
167. Дарвоқеъ (Макка аҳли Қуръон нозил бўлишидан илгари) айтар эдиларки:
لَوْ أَنَّ عِنْدَنَا ذِكْرًا مِنَ الْأَوَّلِينَ168
168. «Агар бизнинг олдимизда ҳам аввалгилар(нинг китоблари)дан бирон эслатма — Китоб бўлса эди,
لَكُنَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ169
169. Албатта бизлар ҳам Аллоҳнинг покиза бандалари бўлур эдик».
فَكَفَرُوا بِهِ ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ170
170. Энди (Қуръон нозил бўлгач), эса унга кофир бўлдилар. Бас, яқинда (бу куфрларининг оқибати нима бўлишини) билиб олурлар.
وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ171
171. Аниқки, Бизнинг пайғамбар бўлган бандаларимиз ҳақида Сўзимиз ўтган — собит бўлгандир:
إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ172
172. «Шак-шубҳасиз, улар қўллаб-қувватлангувчилардир,
وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ173
173. Ва шак-шубҳасиз, Бизнинг қўшинимиз (яъни, пайғамбарлар ва уларга иймон келтирган кишилар) ғолиб бўлгувчидирлар».
فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّىٰ حِينٍ174
174. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), сиз улардан (яъни, Макка кофирларидан маълум) бир вақтгача юз ўгиринг!
وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ175
175. Ва уларни (яқинда мағлуб бўлганларида) кўринг! Бас, яқинда улар (куфрларининг оқибатини) кўражаклар!
أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ176
176. Ҳали улар Бизнинг азобимизни шоширмоқдамилар?!
فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ177
177. Бас, қачон (Бизнинг азобимиз) уларнинг ҳовлиларига (яъни, устларига) тушганида, ўша огоҳлантирилган кимсаларнинг кунлари жуда ёмон бўлур.
وَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّىٰ حِينٍ178
178. Сиз улардан (маълум) бир вақтгача юз ўгиринг!
وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ179
179. Ва уларни (яқинда мағлуб бўлганларида) кўринг! Бас, яқинда улар (куфрларининг оқибатини) кўражаклар!
سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ180
180. Қудрат эгаси бўлмиш Парвардигорингиз уларнинг сифатларидан (яъни, ҳар қандай айбу нуқсондан) покдир.
وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ181
181. (Барча) пайғамбарларга Аллоҳ томонидан салом бўлгай!
وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ182
182. Ҳамду сано барча оламларнинг Парвардигори — Аллоҳ учундир!