70:1Para 29 · b. 568
سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ1
1. Бир сўрагувчи кимса тушгувчи азобни (ўз устига тушишини) сўради.
Al-Ma'arij
سورة المعارج
Sura 70 · Makkiy · 44 oyat
70:2Para 29 · b. 568
لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ2
2. Кофирларга (тушгувчи) у (азоб)ни биров қайтара олмайди.
70:3Para 29 · b. 568
مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ3
3. (У азоб, осмонларнинг барча) поғоналари — қаватлари соҳиби бўлмиш Аллоҳ томонидан (кофирлар устига тушгувчидир).
____________________
И з о ҳ. Бу оятлар мушриклардан Назр ибн Хорис ҳақида нозил бўлган. Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом кофирлар учун тайёрлаб қўйилган Аллоҳ таолонинг азоби бор эканлигини билдириб, уларни огоҳлантирганларида, Назр туриб: «Эй Худо, агар мана шу (Қуръон) Сенинг даргоҳингдан келган ҳақиқат бўлса, устимизга самодан тош ёғдиргин, ёки бизларга аламли азоб келтиргин», дейди. Мана шу тилакнинг ўзидан Назр ва у кабиларнинг ким эканликлари маълумдир. Чунки улар Ҳақ йўлга юришни истаган кишилар бўлганларида: «Эй Худо, агар мана шу Қуръон Сенинг даргоҳингдан келган ҳақиқат бўлса, бизларни ҳам унинг йўлига ҳидоят қилгин», деган бўлур эдилар. Энди қуйидаги оятда барча фаришталар Қиёмат Кунида осмон қаватларини босиб ўтишиб, Аллоҳ ҳузурига тўпланишлари зикр қилинади.
____________________
И з о ҳ. Бу оятлар мушриклардан Назр ибн Хорис ҳақида нозил бўлган. Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом кофирлар учун тайёрлаб қўйилган Аллоҳ таолонинг азоби бор эканлигини билдириб, уларни огоҳлантирганларида, Назр туриб: «Эй Худо, агар мана шу (Қуръон) Сенинг даргоҳингдан келган ҳақиқат бўлса, устимизга самодан тош ёғдиргин, ёки бизларга аламли азоб келтиргин», дейди. Мана шу тилакнинг ўзидан Назр ва у кабиларнинг ким эканликлари маълумдир. Чунки улар Ҳақ йўлга юришни истаган кишилар бўлганларида: «Эй Худо, агар мана шу Қуръон Сенинг даргоҳингдан келган ҳақиқат бўлса, бизларни ҳам унинг йўлига ҳидоят қилгин», деган бўлур эдилар. Энди қуйидаги оятда барча фаришталар Қиёмат Кунида осмон қаватларини босиб ўтишиб, Аллоҳ ҳузурига тўпланишлари зикр қилинади.
70:4Para 29 · b. 568
تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ4
4. Фаришталар ва Руҳ (яъни, Жаброил) миқдори-узунлиги эллик минг бўлган бир Кунда (яъни, Қиёмат Кунида) У зотнинг ҳузурига кўтарилурлар.
70:5Para 29 · b. 568
فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا5
5. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом, кофирларнинг озор-азийятларига) чиройли сабр билан сабр-тоқат қилинг!
70:6Para 29 · b. 568
إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيدًا6
6. Чунки улар у (Кун)ни узоқ деб билурлар.
70:7Para 29 · b. 568
وَنَرَاهُ قَرِيبًا7
7. Биз эса унинг яқинлигини билурмиз!
70:8Para 29 · b. 568
يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ8
8. У Кунда осмон эритилган мис каби бўлиб қолур.
70:9Para 29 · b. 568
وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ9
9. Тоғлар юнг каби (енгил) бўлиб қолурлар.
70:10Para 29 · b. 568
وَلَا يَسْأَلُ حَمِيمٌ حَمِيمًا10
10. Ва бирон дўст дўстидан (ҳол-аҳвол) сўрамас.
70:11Para 29 · b. 569
يُبَصَّرُونَهُمْ ۚ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ11
11. (Ҳолбуки) улар (бир-бирларига) кўрсатилурлар! Жиноятчи-кофир кимса у Куннинг азобидан (қутулиш учун) ўғилларини тўлов қилиб бериб юборишни,
70:12Para 29 · b. 569
وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ12
12. хотинини ва биродарини ҳам,
70:13Para 29 · b. 569
وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ13
13. уни ўз паноҳига оладиган қариндош-уруғини ҳам,
70:14Para 29 · b. 569
وَمَنْ فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ يُنْجِيهِ14
14. ва Ердаги барча кишиларини ҳам (тўлов қилиб бериб юборишни), сўнгра (бу тўлов) унга нажот беришини истар.
70:15Para 29 · b. 569
كَلَّا ۖ إِنَّهَا لَظَىٰ15
15. Йўқ, (ҳеч қандай тўлов уни азобдан қутқара олмас)! Албатта у бир оловдирки,
70:16Para 29 · b. 569
نَزَّاعَةً لِلشَّوَىٰ16
16. (Кофирлар ташланадиган дўзах ўз ҳарорати билан) бош териларини сидириб олгувчи бир оловдир!
70:17Para 29 · b. 569
تَدْعُو مَنْ أَدْبَرَ وَتَوَلَّىٰ17
17. У (Ҳақ йўлидан) юз ўгириб, терс қараб кетган
70:18Para 29 · b. 569
وَجَمَعَ فَأَوْعَىٰ18
18. ва (пул-мол) йиғиб тўплаган (яъни, уни Аллоҳ буюрган жойларга сарфламаган) кимсаларни (ўзига) чорлаб турар!
70:19Para 29 · b. 569
۞ إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا19
19. Дарҳақиқат, инсон бетоқат қилиб яратилгандир.
70:20Para 29 · b. 569
إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا20
20. Қачон унга ёмонлик (камбағаллик-кулфат) етиб қолса, у ўта бесабрлик қилгувчидир.
70:21Para 29 · b. 569
وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا21
21. Қачон унга яхшилик (бойлик, саломатлик) етса, у ўта манъ қилгувчи — бахилдир.
70:22Para 29 · b. 569
إِلَّا الْمُصَلِّينَ22
22. Фақат намоз ўқигувчи зотлар (яъни, мусулмонларгина ундоқ эмасдирлар)ки,
70:23Para 29 · b. 569
الَّذِينَ هُمْ عَلَىٰ صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ23
23. Улар намозларида доим — барқарор бўлгувчи зотлардир.
70:24Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ24
24. Улар (топган) мол-мулкларида маълум ҳақ (яъни, закот) бўлган зотлардир.
70:25Para 29 · b. 569
لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ25
25. Сўрагувчи ва (мол-давлатдан) маҳрум кишилар учун (маълум ҳақ ажратган зотлардир).
70:26Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ26
26. Улар жазо — Қиёмат Кунини тасдиқ этадиган зотлардир.
70:27Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ هُمْ مِنْ عَذَابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ27
27. Улар Парвардигорларининг азобидан қўрқувчи бўлган зотлардир.
70:28Para 29 · b. 569
إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ28
28. Зотан, Парвардигорларининг азоби (ҳеч ким учун) бехатар эмасдир (яъни, ҳеч кимнинг «Менга Аллоҳнинг азоби тушмайди», деб хотиржам бўлишга ҳаққи йўқдир).
70:29Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ29
29. Улар авратларини (ҳаромдан — зинодан пок) сақлагувчи зотлардир.
70:30Para 29 · b. 569
إِلَّا عَلَىٰ أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ30
30. Магар ўз жуфти ҳалолларидан ва қўлларидаги чўриларидангина (сақланмайдилар). Бас, улар маломат қилинмаслар.
70:31Para 29 · b. 569
فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ31
31. Энди ким бундан ўзгани (яъни, зино ва шу каби шариати исломийяда ҳаром қилинган бошқа нарсаларни) истаса, бас, ана ўшалар ҳаддан ошгувчи кимсалардир.
70:32Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ32
32.Улар (яъни, мўмин-мусулмонлар) ўзларига ишонилган омонатларга ва (ўзгаларга) берган аҳд-паймонларига риоя қилгувчи зотлардир.
70:33Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ هُمْ بِشَهَادَاتِهِمْ قَائِمُونَ33
33. Улар ўз гувоҳликларини тўғри-холис адо қилгувчи зотлардир.
70:34Para 29 · b. 569
وَالَّذِينَ هُمْ عَلَىٰ صَلَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ34
34. Улар намозларини (вақтида адо этиб, қазо бўлишдан) сақлагувчи бўлган зотлардир.
70:35Para 29 · b. 569
أُولَٰئِكَ فِي جَنَّاتٍ مُكْرَمُونَ35
35. Ана ўшалар жаннатларда ҳурмат-иззат кўргувчидирлар.
____________________
И з о ҳ. Мазкур оятларда ҳақиқий мўмин-мусулмонларнинг сифат-фазилатлари баён қилинди ва ана ўшалар жаннат неъматларига сазовор бўлгувчи зотлар эканликлари уқтирилди. Энди қуйидаги оятларда Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом атрофларига келишиб, тўп-тўп бўлиб ўтиришиб олишиб, у зот айтган сўзларни масхара қиладиган ва бир-бирларига саҳобаларни кўрсатишиб: «Агар мана шулар Муҳаммад айтаётгандек, жаннатга кирадиган бўлсалар, бизлар ҳеч шак-шубҳасиз, улардан олдинроқ ўша жойга кирамиз», деб сафсатабозлик қиладиган мушриклар ҳақида сўзланиб, уларнинг бундай тамаълари бефойда эканлиги таъкидланади ва Пайғамбар алайҳис-салоту вас-саломни улардан юз ўгиришга амр этилади.
____________________
И з о ҳ. Мазкур оятларда ҳақиқий мўмин-мусулмонларнинг сифат-фазилатлари баён қилинди ва ана ўшалар жаннат неъматларига сазовор бўлгувчи зотлар эканликлари уқтирилди. Энди қуйидаги оятларда Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом атрофларига келишиб, тўп-тўп бўлиб ўтиришиб олишиб, у зот айтган сўзларни масхара қиладиган ва бир-бирларига саҳобаларни кўрсатишиб: «Агар мана шулар Муҳаммад айтаётгандек, жаннатга кирадиган бўлсалар, бизлар ҳеч шак-шубҳасиз, улардан олдинроқ ўша жойга кирамиз», деб сафсатабозлик қиладиган мушриклар ҳақида сўзланиб, уларнинг бундай тамаълари бефойда эканлиги таъкидланади ва Пайғамбар алайҳис-салоту вас-саломни улардан юз ўгиришга амр этилади.
70:36Para 29 · b. 569
فَمَالِ الَّذِينَ كَفَرُوا قِبَلَكَ مُهْطِعِينَ36
36. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), бу кофир бўлган кимсаларга нима бўлдики, сиз томонга чопурлар?!
70:37Para 29 · b. 569
عَنِ الْيَمِينِ وَعَنِ الشِّمَالِ عِزِينَ37
37. Улар ўнг ва сўлдан тўда-тўда бўлиб, (сиз томонга чопурлар?!)
70:38Para 29 · b. 569
أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ38
38. Ё улардан ҳар бир кимса ноз-неъмат жаннатига киритилишни тамаъ қилурми?!
70:39Para 29 · b. 569
كَلَّا ۖ إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ39
39. Йўқ, (улар ҳеч қачон жаннатга кирмаслар)! Албатта Биз уларни ўзлари биладиган нарсадан (яъни, бир томчи сувдан) яратдик.
70:40Para 29 · b. 569
فَلَا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشَارِقِ وَالْمَغَارِبِ إِنَّا لَقَادِرُونَ40
40. Бас, (шундоқ экан) машриқу мағрибларнинг Парвардигорига қасам ичурманки, шак-шубҳасиз, Биз қодирдирмиз,
70:41Para 29 · b. 570
عَلَىٰ أَنْ نُبَدِّلَ خَيْرًا مِنْهُمْ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ41
41. (бу кофирларни ҳалок қилиб ўринларига), улардан яхшироқ (инсонларни) алмаштириб қўйишга ва Биз (бу ишга) ожиз эмасдирмиз.
70:42Para 29 · b. 570
فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّىٰ يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ42
42. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), сиз уларни тарк қилинг! Улар то ўзларига ваъда қилинаётган кунларига рўбарў бўлгунларича (ўз ботил-беҳуда хаёлларига) шўнғишиб, ўйнаб-кулиб юраверсинлар!
70:43Para 29 · b. 570
يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَىٰ نُصُبٍ يُوفِضُونَ43
43. У кунда улар гўё (ўзлари сиғинадиган) бутларга қараб чопишаётгандек шошилган ҳолларида қабрларидан чиқиб келурлар!
70:44Para 29 · b. 570
خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ ۚ ذَٰلِكَ الْيَوْمُ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ44
44. Кўзлари (қуйига) эгилган, хорлик уларни ўраб-эгаллаб олган ҳолларида (қабрларидан чиқиб келурлар!) Мана шу (ҳаёти дунёда) уларга ваъда қилингувчи бўлган Кундир!