إِذَا وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ1
1. Қачон Воқеа — Қиёмат воқеъ бўлса,
____________________
И з о ҳ. Яъни, аниқ тушгувчи бўлган Қиёмат соати келганида, ҳаёти дунёда Аллоҳ таоло шаънига ёлғон тўқиб юрган кимсалардан биронтаси ёлғон сўзлай олмай қолади.
لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ2
2. У воқеъ бўлган чоғда бирон ёлғон сўзлагувчи бўлмас.
خَافِضَةٌ رَافِعَةٌ3
3. (Қиёмат кофирларни дўзахга дучор этиш билан) паст қилгувчи, (мўминларни эса жаннатга киритиш билан) баланд қилгувчидир.
____________________
И з о ҳ. Яъни, бу дунёда нафслари истаган хирсу ҳавасларга муккадан кетиб, мол-давлат ва салтанатлари билан ҳаволаниб юрган динсиз-иймонсиз кимсаларни Қиёматда энг тубан дўзахга ташлаш билан паст қилиб қўяр, аммо бу ҳаёти дунёда мудом рўй бериб турадиган зулму ситам ва ҳақсизлик азобидан эзилиб юрсалар-да, ўз иймон-эътиқодларида устивор бўлган мўмин-мусулмонларни эса жаннатлардаги баланд мақомларга кўтарур.
إِذَا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا4
4. (У кунда) Ер (қаттиқ) ларзага келди;
وَبُسَّتِ الْجِبَالُ بَسًّا5
5. Тоғлар титилди;
فَكَانَتْ هَبَاءً مُنْبَثًّا6
6. Ва чанг-тўзонга айланди.
وَكُنْتُمْ أَزْوَاجًا ثَلَاثَةً7
7. Ва сизлар уч синф-тоифа бўлиб қолдингизлар.
فَأَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ8
8. Бас, (у уч тоифадан биринчиси) ўнг томон эгаларидир. Ўнг томон эгалари (бўлмоқ) не (саодат)дир!
____________________
И з о ҳ. Ўнг томон эгалари ҳаёти дунёдан иймон-эътиқод билан ўтганлари сабабли Қиёмат Кунида номаи-аъмоллари ўнг томонларидан берилиб, жаннат неъматларига сазовор бўлган саодатманд кишилардир. Чап томон эгалари эса ҳаёти дунёдан куфру исён билан ўтганлари сабабли Қиёмат Кунида номаи-аъмоллари чап томонларидан берилиб, дўзахга гирифтор бўлган бадбахт кимсалардир.
وَأَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ مَا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ9
9. (Иккинчи тоифа) шум-чап томон эгаларидир. Шум-чап томон эгалари (бўлмоқ) не (бахтсизлик)дир!
وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ10
10. (Учинчи тоифа бўлмиш барча яхши амалларга) пешқадам бўлгувчи зотлар (жаннат неъматларига эришишида ҳам) пешқадам бўлгувчи зотлардир!
أُولَٰئِكَ الْمُقَرَّبُونَ11
11. Ана ўшалар (Аллоҳ таолога) яқин қилингувчилардир.
فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ12
12. (Улар) ноз-неъмат боғларидадирлар.
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ13
13. (У пешқадамлар) аввалги (уммат)лардан кўпчилик,
وَقَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ14
14. кейингилардан (яъни, Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом умматларидан) эса оздир.
____________________
И з о ҳ. Яъни, Одам алайҳиссаломдан тортиб, то Муҳаммад алайҳис-салоту вас-саломгача, ўтган барча пайғамбарларга иймон келтирган ва уларнинг ёнларида туриб Аллоҳ таоло буюрган динга даъват қилишда ёрдамчи бўлган аввалги умматлар орасидаги пешқадам зотларнинг саноқларига нисбатан Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом умматлари ўртасидаги пешқадам зотларнинг сонлари оздир.
عَلَىٰ سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ15
15. (Улар олтиндан) тўқилган сўриларда
مُتَّكِئِينَ عَلَيْهَا مُتَقَابِلِينَ16
16. ястанган ҳолларида бир-бирларига рўбарў бўлиб (ўлтирурлар).
يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ17
17. Устларида эса мангу ёш (яъни, ҳеч қаримайдиган) болалар (қадаҳларни) айлантириб турурлар.
بِأَكْوَابٍ وَأَبَارِيقَ وَكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ18
18. Оқар чашмадан (майли) қадаҳларни, кўзаларни ва косаларни (айлантириб турурлар).
لَا يُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلَا يُنْزِفُونَ19
19. У (май)лардан уларнинг бошлари ҳам оғримас, маст ҳам бўлмаслар.
وَفَاكِهَةٍ مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ20
20. Яна ўзлари танлаб оладиган мева-чева;
وَلَحْمِ طَيْرٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ21
21. Ҳамда иштаҳалари тортган қуш гўштлари ҳам (айлантириб турилур).
وَحُورٌ عِينٌ22
22. Яна (улар учун) оҳу кўз ҳурлар бордир.
كَأَمْثَالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَكْنُونِ23
23. Худди яшириб қўйилган марварид мисол (оҳу кўз ҳурлар бордир).
جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ24
24. (Бу) улар (ҳаёти дунёда) қилиб ўтган амалларининг мукофотидир.
لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَلَا تَأْثِيمًا25
25. Улар у жойда бирон беҳуда ва гуноҳ-ёлғон (сўз)ни эшитмаслар,
إِلَّا قِيلًا سَلَامًا سَلَامًا26
26. фақат «Салом-салом», дейилганинигина (эшитурлар).
وَأَصْحَابُ الْيَمِينِ مَا أَصْحَابُ الْيَمِينِ27
27. Ўнг томон эгалари... Ўнг томон эгалари (бўлмоқ) не (саодат)дир!
فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ28
28. (Улар) тикансиз бутазорларда.
وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ29
29. Тизилган бананзорларда.
وَظِلٍّ مَمْدُودٍ30
30. Ёйилган соя (ости)да.
وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ31
31. Оқизиб қўйилган сув (усти)да.
وَفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ32
32. Кўпдан-кўп (турли туман) мева-чева (ости)да.
لَا مَقْطُوعَةٍ وَلَا مَمْنُوعَةٍ33
33. (У мевалар) тугаб қолмайди ва манъ ҳам этилмайди.
وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ34
34. Баланд кўтарилган кўрпачалар (усти)дадирлар.
إِنَّا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً35
35. Дарвоқеъ, Биз уларни (оху кўз ҳурларни) дафъатан пайдо қилдик (яъни, улар онадан туғилмадилар, балки Аллоҳнинг қудрати билан дафъатан пайдо бўлдилар).
فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْكَارًا36
36. Сўнг (уларни ўнг томон эгалари учун) бокира қизлар қилиб қўйдик.
عُرُبًا أَتْرَابًا37
37. (Улар ёшда ҳам, ҳусну жамол ва қадду қоматда ҳам) бири-бирига тенг, эҳтиросли (ҳурлардир).
لِأَصْحَابِ الْيَمِينِ38
38. (Уларни) ўнг томон эгалари учун (қилдик).
ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ39
39. (Ўнг томон эгалари бўлмиш саодатманд кишилар) аввалги (уммат)лардан ҳам кўпчилик,
وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ40
40. кейингилардан (яъни, Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом умматларидан) ҳам кўпчилиқдир.
وَأَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ41
41. Чап томон эгалари... Чап томон эгалари (бўлмоқ) не (бахтсизлик)дир!
فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ42
42. (Улар дўзахдан тинимсиз эсиб турадиган, баданларни илма-тешик қилиб юборувчи) Самум (шамоли) ва қайноқ сув ичида;
وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ43
43. Bа қора тутундан иборат «соя» (ости)дадирлар.
لَا بَارِدٍ وَلَا كَرِيمٍ44
44. (У «соя») на салқин, на фойдалидир.
إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَٰلِكَ مُتْرَفِينَ45
45. Дарвоқеъ, улар бундан илгари (яъни, ҳаёти дунёда хирсу ҳавасга муккадан кетган) боёнлар эдилар.
وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ46
46. Улар улуғ гуноҳ (яъни, ширк) устида оёқ тираб турар эдилар.
وَكَانُوا يَقُولُونَ أَئِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ47
47. Ва: «Бизлар ўлиб, тупроқ ва суякларга айлангач, ростдан ҳам қайта тирилгувчимизми,
أَوَآبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ48
48. аввалги ота-боболаримиз ҳам-а?!», деб (масхара қилар) эдилар.
قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ49
49. (Эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом, сиз уларга) айтинг: «Албатта аввалгилар ҳам, кейингилар ҳам
لَمَجْمُوعُونَ إِلَىٰ مِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ50
50. Маълум Кундаги белгиланган вақтга шак-шубҳасиз, тўплангувчидирлар.
ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ51
51. Сўнгра албатта сизлар, эй (қайта тирилишни) ёлғон дегувчи гумроҳлар,
لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ52
52. Шак-шубҳасиз, (жаҳаннамнинг ўртасида ўсадиган) Заққум дарахтидан егувчи
فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ53
53. — ундан қоринларингизни тўлдиргувчидирсизлар.
فَشَارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ54
54. Сўнг унинг устига қайноқ сувдан ичгувчи, (ичганда ҳам)
فَشَارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ55
55. — Ташна-тўймас туялар каби ичгувчидирсизлар!
هَٰذَا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ56
56. Мана шу уларнинг жазо (Қиёмат) Кунидаги «зиёфатларидир»!
نَحْنُ خَلَقْنَاكُمْ فَلَوْلَا تُصَدِّقُونَ57
57. (Эй инсонлар), сизларни Биз Ўзимиз яратдик-ку! Энди сизлар (Охиратда яна қайта яратишга қодир эканлигимизни) тасдиқ этмайсизларми?!
____________________
И з о ҳ. Яъни, йўқдан бор қилишга қодир бўлган Зот қайта яратишга ҳам шак-шубҳасиз, қодирдир. Энди қуйидаги оятларда Аллоҳ таоло Ўзининг қайта яратишга қодир эканлигига тўрт нарсани, яъни инсонни яратганини, наботот (экин-ўсимликлар)ни яратганини, сувни яратганини ва ўт-оловни яратганини далил қилиб келтиради.
أَفَرَأَيْتُمْ مَا تُمْنُونَ58
58. Сизлар (хотинларингизнинг бачадонига) тўкадиган маний-уруғ ҳақида ҳеч ўйлаб кўрдингларми?
أَأَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ59
59. Уни сизлар (комил инсон қилиб) яратурмисизлар ёки Биз яратгувчимизми?!
____________________
И з о ҳ. Дарҳақиқат, бу инсон кўз ўнгида доимо такрорланиб турганлиги сабабли эътибор берилмайдиган буюк бир мўъжизадир: наҳотки киши баданидан ажралиб чиқиб турадиган тер, кўз ёши каби бўлган бир томчи сувдан — манийдан — озгина муддат ўтгач, ўз-ўзидан эркак ё аёл жинсига мансуб, эшитгувчи, кўргувчи бир инсон пайдо бўлиб қолса. Тасаввур ҳам қилиб бўлмайдиган бу иш қандай содир бўлди? Ахир бу инсон ўзининг суяклари, гўшти ва териси билан томирлари-ю, тук ва тирноқлари билан ҳамда фақат ўзигагина хос бўлган хулқи-табиати билан қаерга яшириниб олган эди?! Қайси бир доно одам бир томчи сув ўз-ўзидан мана шундай инсонга айланган дея олади? Ҳеч ким! Чунки маний она бачадонига тушиши биланоқ эр-хотиннинг иш-амали битган: улар ўша бир томчи сувдан ҳомила пайдо бўладими-йўқми билишга қодир эмаслар, энди бу ёғи ёлғиз Яратганнинг хоҳишига ҳавола. Агар У зот хоҳласа, Ўз қудрати билан бир хил ҳужайрадан иборат бўлган ўша манийдан инсоннинг жамийки аъзоларининг ҳар бири ўзига хос бўлган минг-минглаб ҳужайраларини пайдо қилади ва ҳар бир аъзонинг ҳужайрасига ўз вазифасини пайдо қилади ва унга жон киритади... Дарҳақиқат, бу илоҳий мўъжизада ақл юритгувчи кишилар учун етарли ибрат бордир.
نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ60
60. Сизларнинг ўртангиздаги ўлимни ҳам Биз белгилаб қўйгандирмиз (яъни, сизларга ҳаётни ҳам, ўлимни ҳам Биз берурмиз) ва Биз ожиз эмасдирмиз.
عَلَىٰ أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثَالَكُمْ وَنُنْشِئَكُمْ فِي مَا لَا تَعْلَمُونَ61
61. (Сизларни вафот топдириб, ўрнингларга) сизларга ўхшаганларни алмаштириб қўйишга ҳамда сизларни ўзларингиз билмайдиган ҳолат-суратда қайта пайдо қилишга ҳам (ожиз эмасдирмиз).
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولَىٰ فَلَوْلَا تَذَكَّرُونَ62
62. Дарвоқеъ, сизлар дастлабки пайдо бўлишларингиз (қандай бўлгани)ни билдинглар-ку! Бас, эслатма-ибрат олмайсизларми?!
أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَحْرُثُونَ63
63. Сизлар экаётган зироатларингиз ҳақида ҳеч ўйлаб кўрдингларми?
أَأَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ64
64. Уни сизлар ундириб-ўстирурмисизлар ёки Биз ундиргувчимизми?!
لَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَاهُ حُطَامًا فَظَلْتُمْ تَفَكَّهُونَ65
65. Агар Биз хоҳласак, албатта уни қуруқ чўп қилиб қўйган бўлур эдик, бас, сизлар ажабланган ҳолларингизда:
إِنَّا لَمُغْرَمُونَ66
66. «Шак-шубҳасиз, бизлар зиён кўргувчилармиз.
بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ67
67. Йўқ, бизлар (барча ризқу рўздан) маҳрум бўлгувчилармиз», (деб надомат қилиб қолган бўлур эдингазлар).
أَفَرَأَيْتُمُ الْمَاءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ68
68. Сизлар ўзларингиз ичадиган сув ҳақида ҳеч ўйлаб кўрдингларми?
أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ69
69. Уни булутлардан сизлар ёғдирдингларми ёки Биз ёғдиргувчимизми?!
لَوْ نَشَاءُ جَعَلْنَاهُ أُجَاجًا فَلَوْلَا تَشْكُرُونَ70
70. Агар Биз хоҳласак, уни шўр қилиб қўйган бўлур эдик. Бас, шукр қилмайсизларми?!
أَفَرَأَيْتُمُ النَّارَ الَّتِي تُورُونَ71
71. Сизлар ёқадиган ўт-олов ҳақида ҳеч ўйлаб кўрдингларми?
أَأَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَهَا أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِئُونَ72
72. Унинг дарахтини сизлар пайдо қилдингларми ёки Биз пайдо қилгувчимизми?!
نَحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْكِرَةً وَمَتَاعًا لِلْمُقْوِينَ73
73. Биз уни (жаҳаннам ўтидан) бир эслатма ва (саҳроларда юрадиган) мусофир-йўловчилар учун фойдаланадиган нарса қилиб қўйдик.
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ74
74. Бас, (эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), улуғ Парвардигорингизнинг номини (ҳар қандай айб-нуқсондан) поклаб-тасбеҳ айтинг!
۞ فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ75
75. Мен юлдузларнинг ботар жойларига қасам ичурманки,
وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ76
76. — Ҳолбуки, бу (қасам) агар билсангизлар, шак-шубҳасиз, улуғ-катта қасамдир,
إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ77
77. — албатта у Улуғ Қуръондир!
فِي كِتَابٍ مَكْنُونٍ78
78. (Қуръон сеҳр ёки уйдирма эмас, балки) асралган Китобдаги (Лавҳул-Маҳфуздаги Улуғ Қуръондир).
لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ79
79. Уни фақат таҳоратли — пок кишиларгина ушларлар.
تَنْزِيلٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ80
80. (У) барча оламлар Парвардигори томонидан нозил қилингандир.
أَفَبِهَٰذَا الْحَدِيثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ81
81. Бас, (эй кофирлар), сизлар мана шу Сўз — Қуръонга бепарволик қилурмисизлар (яъни, сизлар шундай улуғ Китобни назарларингизга илмасдан инкор қилмоқдасизларми)?!
وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ82
82. Ва сизлар (Қуръонни) ёлғон дейиш(дек бадбахтлик)ни ўзларингизнинг ризқ-насибаларингиз қилиб олурсизларми?!
فَلَوْلَا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ83
83. Бас, қачон (вафот қилаётган кишининг жони) халқумига етганида;
وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ84
84. — Ҳолбуки, ўша вақтда сизлар қараб турурсизлар;
وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْكُمْ وَلَٰكِنْ لَا تُبْصِرُونَ85
85. Ва Биз унга сизлардан кўра яқинроқ булурмиз, лекин сизлар (буни) курмайсизлар (билмайсизлар).
فَلَوْلَا إِنْ كُنْتُمْ غَيْرَ مَدِينِينَ86
86. Бас, агар сизлар эгасиз бўлсангизлар;
تَرْجِعُونَهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ87
87. (Ва ўзларингизнинг: «Ҳеч қандай Эга — Парвардигор ҳам, қайта тирилиш ҳам йуқ», деган сўзларингизда) ростгўй булсангизлар ўша (жонни яна жасадга) қайтара олсангизлар эди! (Йуқ, ҳеч қачон қайтара олмассизлар).
فَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ88
88. Энди агар ўша (вафот қилгувчи киши Аллоҳга) яқин қилинган (пешқадам)лардан булса,
فَرَوْحٌ وَرَيْحَانٌ وَجَنَّتُ نَعِيمٍ89
89. у ҳолда (унинг учун) роҳат-фароғат, гўзал ризқ ва ноз-неъматли жаннат бордир!
وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ90
90. Энди агар у ўнг томон эгаларидан бўлса,
فَسَلَامٌ لَكَ مِنْ أَصْحَابِ الْيَمِينِ91
91. у ҳолда (эй саодатманд бандам), сенга ўнг томон эгаларидан салом бўлгай!
وَأَمَّا إِنْ كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ92
92. Энди агар у (қайта тирилишни) ёлғон дегувчи гумроҳлардан (яъни, чап томон эгаларидан) бўлса,
فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ93
93. у ҳолда қайноқ сувдан иборат «зиёфат»,
وَتَصْلِيَةُ جَحِيمٍ94
94. ва дўзахга киритилиш бордир!
إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ حَقُّ الْيَقِينِ95
95. Шак-шубҳасиз, (ушбу сурада зикр қилинган нарсалар) айни ҳақиқатнинг ўзидир!
فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّكَ الْعَظِيمِ96
96. Бас, улуғ Парвардигорингизнинг номини (ҳар қандай айб-нуқсондан) поклаб-тасбеҳ айтинг!
