80:1Para 30 · b. 585
عَبَسَ وَتَوَلَّىٰ1
1. У (Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом аъмо кишига) қош чимирди ва (ундан) юз ўгирди.
Abasa
سورة عبس
Sura 80 · Makkiy · 42 oyat
80:2Para 30 · b. 585
أَنْ جَاءَهُ الْأَعْمَىٰ2
2. Ўзининг олдига кўзи ожиз киши келгани учун (қош чимирди ва ундан юз ўгирди).
____________________
И з о ҳ. Ривоят қилинишича, бир куни Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом Қурайш зодагонларидан бир гуруҳини Исломга даъват қилиб турганларида, олдиларига Абдуллоҳ ибн Умми Мактум исмли кўзлари ожиз бир саҳоба келиб, бир неча бор: «Ё Расулуллоҳ, менга Аллоҳ сизга билдирган нарсалардан таълим беринг», деб такрорлади. Чунки у киши аъмо бўлганлари сабабли Пайғамбаримизнинг бошқалар билан банд эканликларини сезмаган эди. Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом ҳалиги Қурайш катталари Исломни қабул қилишса, уларга эргашиб орқаларидаги тобеълари ҳам мусулмон бўлиб қолади, деган умид билан берилиб сўзлаётганлари сабабли, мана шу пайтда Абдуллоҳ ибн Умми Мактум келиб сўзларини бўлганидан аччиғланиб, қовоқ солдилар ва у кишига орқа ўгириб, Қурайш катталари билан сўзлашишда давом этдилар. Шунда Пайғамбаримизга танбеҳ бўлиб мазкур ва қуйидаги оятлар нозил бўлди. Шу ўринда биз муҳтарам ўқувчи эътиборини мазкур оятлардаги икки ибратли нуқтага жалб этмоқчимиз. Биринчидан, Аллоҳ таоло Ўзининг ҳабиби ва сўнгги пайғамбарига танбеҳ берар экан, у кишига бевосита хитоб қилмади, балки гўё учинчи шахс ҳақида гапираётгандек танбеҳ бердики, бу Дўст Дўстга қиладиган муомаланинг беназир намунасидир. Иккинчидан, агар бизда Аллоҳ таолонинг Ўзи «шак-шубҳасиз, сиз улуғ Хулқ устидадирсиз», (Қалам сураси, 4-оят) деб таърифлаган Пайғамбаримиз мазкур воқеада бир аъмо кишига озор бердиларми, деган савол туғилса, бундай саволнинг жавоби ҳам ўша воқеанинг ўзида мавжуддир, яъни юқоридаги оятлар гувоҳлик беришича, Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом у кишининг дилига озор берадиган бирон қаттиқ сўз айтганлари йўқ, балки фақатгина қовоқларини уюб, юз ўгирдилар холоски, бундай ҳолатни кўзи ожиз одам кўра олмагани учун озор топмаслиги аниқдир. Аллоҳ таолонинг танбеҳидан сўнг Расулуллоҳ қачон Абдуллоҳ ибн Умми Мактумни кўриб қолсалар: «Марҳабо, эй менга Парвардигоримдан дашном олиб берган зот», деб у кишига пешвоз чиқадиган бўлган эканлар.
____________________
И з о ҳ. Ривоят қилинишича, бир куни Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом Қурайш зодагонларидан бир гуруҳини Исломга даъват қилиб турганларида, олдиларига Абдуллоҳ ибн Умми Мактум исмли кўзлари ожиз бир саҳоба келиб, бир неча бор: «Ё Расулуллоҳ, менга Аллоҳ сизга билдирган нарсалардан таълим беринг», деб такрорлади. Чунки у киши аъмо бўлганлари сабабли Пайғамбаримизнинг бошқалар билан банд эканликларини сезмаган эди. Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом ҳалиги Қурайш катталари Исломни қабул қилишса, уларга эргашиб орқаларидаги тобеълари ҳам мусулмон бўлиб қолади, деган умид билан берилиб сўзлаётганлари сабабли, мана шу пайтда Абдуллоҳ ибн Умми Мактум келиб сўзларини бўлганидан аччиғланиб, қовоқ солдилар ва у кишига орқа ўгириб, Қурайш катталари билан сўзлашишда давом этдилар. Шунда Пайғамбаримизга танбеҳ бўлиб мазкур ва қуйидаги оятлар нозил бўлди. Шу ўринда биз муҳтарам ўқувчи эътиборини мазкур оятлардаги икки ибратли нуқтага жалб этмоқчимиз. Биринчидан, Аллоҳ таоло Ўзининг ҳабиби ва сўнгги пайғамбарига танбеҳ берар экан, у кишига бевосита хитоб қилмади, балки гўё учинчи шахс ҳақида гапираётгандек танбеҳ бердики, бу Дўст Дўстга қиладиган муомаланинг беназир намунасидир. Иккинчидан, агар бизда Аллоҳ таолонинг Ўзи «шак-шубҳасиз, сиз улуғ Хулқ устидадирсиз», (Қалам сураси, 4-оят) деб таърифлаган Пайғамбаримиз мазкур воқеада бир аъмо кишига озор бердиларми, деган савол туғилса, бундай саволнинг жавоби ҳам ўша воқеанинг ўзида мавжуддир, яъни юқоридаги оятлар гувоҳлик беришича, Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом у кишининг дилига озор берадиган бирон қаттиқ сўз айтганлари йўқ, балки фақатгина қовоқларини уюб, юз ўгирдилар холоски, бундай ҳолатни кўзи ожиз одам кўра олмагани учун озор топмаслиги аниқдир. Аллоҳ таолонинг танбеҳидан сўнг Расулуллоҳ қачон Абдуллоҳ ибн Умми Мактумни кўриб қолсалар: «Марҳабо, эй менга Парвардигоримдан дашном олиб берган зот», деб у кишига пешвоз чиқадиган бўлган эканлар.
80:3Para 30 · b. 585
وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّىٰ3
3. (Эй Муҳаммад алайҳис-салоту вас-салом), сиз қаердан билурсиз, эҳтимол у (сиздан ўрганадиган илму маърифати ёрдамида ўз гуноҳларидан) покланар.
80:4Para 30 · b. 585
أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرَىٰ4
4. Ёки панд-насиҳат олар-да, сўнг бу панд-насиҳат унга фойда берар?!
80:5Para 30 · b. 585
أَمَّا مَنِ اسْتَغْنَىٰ5
5. Энди (ўз мол-мулки билан иймондан) истиғно қилиб турган кимсага келсак,
80:6Para 30 · b. 585
فَأَنْتَ لَهُ تَصَدَّىٰ6
6. Бас, сиз ўшанга иқбол қилиб — юзланмоқдасиз!
80:7Para 30 · b. 585
وَمَا عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّىٰ7
7. Ҳолбуки, у (ўзининг куфридан) покланмаслиги сабабли сизга бирон зиён етмас!
80:8Para 30 · b. 585
وَأَمَّا مَنْ جَاءَكَ يَسْعَىٰ8
8. Энди олдингизга югуриб-елиб келган зотга келсак.
80:9Para 30 · b. 585
وَهُوَ يَخْشَىٰ9
9. (Аллоҳдан) қўрққан ҳолида (олдингизга югуриб келган зотга келсак).
80:10Para 30 · b. 585
فَأَنْتَ عَنْهُ تَلَهَّىٰ10
10. Бас, сиз ундан чалғиб — юз ўгириб олмоқдасиз!
80:11Para 30 · b. 585
كَلَّا إِنَّهَا تَذْكِرَةٌ11
11. Йўқ, (сиз асло бундай қилманг)! Албатта (Қуръон оятлари) бир панд-насиҳатдир.
80:12Para 30 · b. 585
فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ12
12. Бас, ким хоҳласа ундан панд-насиҳат олур.
80:13Para 30 · b. 585
فِي صُحُفٍ مُكَرَّمَةٍ13
13. (У оятлар Аллоҳ наздида) азизу мукаррам,
80:14Para 30 · b. 585
مَرْفُوعَةٍ مُطَهَّرَةٍ14
14. қадри баланд, покиза саҳифаларга;
80:15Para 30 · b. 585
بِأَيْدِي سَفَرَةٍ15
15. Мирзолар (яъни, фаришталар) қўллари билан
80:16Para 30 · b. 585
كِرَامٍ بَرَرَةٍ16
16. Улуғ, итоатли (мирзолар қўллари билан Лавҳул-Маҳфуздан кўчириб битилгандир).
80:17Para 30 · b. 585
قُتِلَ الْإِنْسَانُ مَا أَكْفَرَهُ17
17. Ҳалок бўлгур инсон-а! Бунчалар кофир бўлмаса!
80:18Para 30 · b. 585
مِنْ أَيِّ شَيْءٍ خَلَقَهُ18
18. (Аллоҳ) уни қай нарсадан яратди ўзи?!
80:19Para 30 · b. 585
مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ19
19. Уни бир (ҳақир) нутфадан яратиб, сўнг уни(нг она қорнидаги ривожини ва ой-кунини) белгилаб қўйди-ку!
80:20Para 30 · b. 585
ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ20
20. Сўнгра унга (она қорнидан чиқиш) йўлини осон қилди.
80:21Para 30 · b. 585
ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ21
21. Сўнгра унга ўлим бериб, қабрга киритди (яъни, бошқа ҳайвонлар сингари унинг жасадини Ер юзида қолдириб, йиртқичларга ем қилиб қўйгани йўқ).
80:22Para 30 · b. 585
ثُمَّ إِذَا شَاءَ أَنْشَرَهُ22
22. Сўнгра Ўзи хоҳлаган вақтида уни яна қайта тирилтирур.
80:23Para 30 · b. 585
كَلَّا لَمَّا يَقْضِ مَا أَمَرَهُ23
23. Йўқ, у (кофир кимса Аллоҳ) ўзига буюрган бирон нарсани адо қилмади.
80:24Para 30 · b. 585
فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَىٰ طَعَامِهِ24
24. Энди инсон ўзининг таомига (ибрат кўзи билан бир) қараб кўрсин-чи!
80:25Para 30 · b. 585
أَنَّا صَبَبْنَا الْمَاءَ صَبًّا25
25. Биз (осмондан) сув-ёмғирни қуйдирдик.
80:26Para 30 · b. 585
ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا26
26. Сўнгра Ерни (гиёҳлар билан) ёрдик.
80:27Para 30 · b. 585
فَأَنْبَتْنَا فِيهَا حَبًّا27
27. Сўнг Биз унда дон-дунни ундириб-ўстириб қўйдик-ку!
80:28Para 30 · b. 585
وَعِنَبًا وَقَضْبًا28
28. Узум ва кўкларни,
80:29Para 30 · b. 585
وَزَيْتُونًا وَنَخْلًا29
29. Зайтун ва ҳурмоларни,
80:30Para 30 · b. 585
وَحَدَائِقَ غُلْبًا30
30. Қуюқ дарахтзор боғларни,
80:31Para 30 · b. 585
وَفَاكِهَةً وَأَبًّا31
31. Мева-чева-ю, ўт-ўланларни
80:32Para 30 · b. 585
مَتَاعًا لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ32
32. Сизлар учун ва чорва ҳайвонларингиз учун манфаат бўлсин (деб ундириб-ўстириб қўйдик-ку!)
80:33Para 30 · b. 585
فَإِذَا جَاءَتِ الصَّاخَّةُ33
33. Бас, қачон (қулоқларни) кар қилгувчи (даҳшатли қичқириқ) келганда (яъни, сур иккинчи марта чалиниб, барча халойиққа қайтадан жон ато этилганда, ҳар бир инсон ўзи билан ўзи бўлиб қолур)!
80:34Para 30 · b. 585
يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ34
34. У Кунда киши ўз оға-инисидан ҳам,
80:35Para 30 · b. 585
وَأُمِّهِ وَأَبِيهِ35
35. Онаси ва отасидан ҳам,
80:36Para 30 · b. 585
وَصَاحِبَتِهِ وَبَنِيهِ36
36. Хотини-ю, бола-чақасидан ҳам қочур!
80:37Para 30 · b. 585
لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ37
37. (Чунки) улардан ҳар бир киши учун у Кунда ўзига етарли ташвиш бўлур!
80:38Para 30 · b. 585
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ38
38. У Кунда (мўминларнинг) юзлари ёруғ,
80:39Para 30 · b. 585
ضَاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ39
39. Кулгувчи ва хуррам бўлур.
80:40Para 30 · b. 585
وَوُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ40
40. Ва у Кунда (кофирларнинг) юзлари устида чанг-ғубор бўлиб,
80:41Para 30 · b. 586
تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ41
41. У (юз)ларни қаролик қоплаб олур!
80:42Para 30 · b. 586
أُولَٰئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ42
42. Ана ўшалар фисқу фужур қилгувчи кофирларнинг ўзидир!