وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ1
An-Najm
سورة النجم
Sura 53 · Makkiy · 62 oyat
مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَىٰ2
وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ3
إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحَىٰ4
عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوَىٰ5
ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَىٰ6
وَهُوَ بِالْأُفُقِ الْأَعْلَىٰ7
ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ8
فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَىٰ9
فَأَوْحَىٰ إِلَىٰ عَبْدِهِ مَا أَوْحَىٰ10
مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَىٰ11
أَفَتُمَارُونَهُ عَلَىٰ مَا يَرَىٰ12
وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَىٰ13
عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَىٰ14
14. (Жаннат) четидаги Нилуфар олдида (кўрди).
И з о ҳ. Бу кўриш Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом Жаброил фаришта билан бирга Меърожга кўтарилганларида рўй берган эди. Энди қуйидаги оятларда Расулуллоҳнинг ўша меърожда кўрган — гувоҳ бўлган манзаралари тасвирланади.
عِنْدَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَىٰ15
إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَىٰ16
مَا زَاغَ الْبَصَرُ وَمَا طَغَىٰ17
لَقَدْ رَأَىٰ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَىٰ18
أَفَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَالْعُزَّىٰ19
وَمَنَاةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرَىٰ20
أَلَكُمُ الذَّكَرُ وَلَهُ الْأُنْثَىٰ21
تِلْكَ إِذًا قِسْمَةٌ ضِيزَىٰ22
إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ۚ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ ۖ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَىٰ23
أَمْ لِلْإِنْسَانِ مَا تَمَنَّىٰ24
24. Ёки инсон учун ўзи орзу қилган нарса бўлаверарми?! (Ҳаргиз бўлмас!)
И з о ҳ. Мушриклар ўзлари ясаб кейин «Лот, Уззо ва Манот» деб ном қўйиб олган бутлари ҳақида «Булар Аллоҳнинг қизларидир. Мана шулар Қиёмат Кунида бизларни шафоат қилишади», деб хомхаёл қилиб юрар эдилар. Юқоридаги оят уларнинг бу хомхаёллари ҳеч қачон амалга ошмаслигини таъкидлади.
فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَالْأُولَىٰ25
۞ وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّمَاوَاتِ لَا تُغْنِي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَرْضَىٰ26
إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ لَيُسَمُّونَ الْمَلَائِكَةَ تَسْمِيَةَ الْأُنْثَىٰ27
وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ ۖ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ۖ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا28
فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّىٰ عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا29
ذَٰلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اهْتَدَىٰ30
وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاءُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى31
الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ إِلَّا اللَّمَمَ ۚ إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ ۚ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ ۖ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ ۖ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَىٰ32
أَفَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّىٰ33
وَأَعْطَىٰ قَلِيلًا وَأَكْدَىٰ34
34. ва озгина (мол) бериб, (кейин шарт қилинган молни беришни) тўхтатган кимсани кўрдингизми?
И з о ҳ. Бу оятларнинг нозил бўлишига бир воқеа сабаб бўлган. Валид ибн Муғийра деган бир киши Пайғамбар алайҳис-салоту вас-салом ҳузурларида ўтириб, у зотнинг панд-насиҳатларини эшитгач, таъсирланиб, Ислом динига кирмоқчи бўлади. Шунда мушриклардан бири унга «Сен ота-боболарингни йўлдан озган кимсалар деб уларнинг динини тарк қилиб, Муҳаммаднинг динига кирмоқчимисан?», деб қутқу солади. Иккиланиб қолган Валид: «Ахир мен Исломга кирмасам, Аллоҳнинг азобига гирифтор бўламан-ку?» деганида, ҳалиги мушрик унга: «Агар сен менга фалон миқдорда мол-пул берсанг, сенинг барча гуноҳларингни Охиратда ўз бўйнимга оламан», дейди. Унинг васвасасига учган Валид диндан юз ўгиради ва ўзаро шартлашган молларидан бир қисмини ҳалиги мушрикка беради, аммо қолганини бахиллик қилиб бермай қўяди. Шунда юқоридаги ояти карималар нозил бўлади ва шу мавзу қуйидаги оятларда ҳам давом этади.
أَعِنْدَهُ عِلْمُ الْغَيْبِ فَهُوَ يَرَىٰ35
أَمْ لَمْ يُنَبَّأْ بِمَا فِي صُحُفِ مُوسَىٰ36
وَإِبْرَاهِيمَ الَّذِي وَفَّىٰ37
أَلَّا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ38
وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ39
وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَىٰ40
ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَىٰ41
وَأَنَّ إِلَىٰ رَبِّكَ الْمُنْتَهَىٰ42
وَأَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَأَبْكَىٰ43
وَأَنَّهُ هُوَ أَمَاتَ وَأَحْيَا44
وَأَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَىٰ45
مِنْ نُطْفَةٍ إِذَا تُمْنَىٰ46
وَأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَىٰ47
وَأَنَّهُ هُوَ أَغْنَىٰ وَأَقْنَىٰ48
وَأَنَّهُ هُوَ رَبُّ الشِّعْرَىٰ49
49. Албатта Шеъро (юлдузи)нинг Парвардигори ҳам Унинг Ўзидир.
И з о ҳ. Мушрикларнинг бир тоифаси ёзнинг иссиқ кечаларида кўринадиган Шеъро (Сириус) номли юлдузга сиғинар эдилар. Мазкур ояти карима Аллоҳ таоло улар сиғинаётган Шеъронинг ҳам Парвардигори эканлигини уқтиради.
وَأَنَّهُ أَهْلَكَ عَادًا الْأُولَىٰ50
وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَىٰ51
وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ ۖ إِنَّهُمْ كَانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغَىٰ52
وَالْمُؤْتَفِكَةَ أَهْوَىٰ53
فَغَشَّاهَا مَا غَشَّىٰ54
فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكَ تَتَمَارَىٰ55
هَٰذَا نَذِيرٌ مِنَ النُّذُرِ الْأُولَىٰ56
أَزِفَتِ الْآزِفَةُ57
لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ كَاشِفَةٌ58
أَفَمِنْ هَٰذَا الْحَدِيثِ تَعْجَبُونَ59
وَتَضْحَكُونَ وَلَا تَبْكُونَ60
وَأَنْتُمْ سَامِدُونَ61
فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَاعْبُدُوا ۩62
62. Бас, сизлар ёлғиз Аллоҳга сажда ва ибодат қилинглар!
И з о ҳ. Ушбу ояти карима навбатдаги сажда ояти бўлиб, уни ўқиган ва тинглаган ҳар бир киши учун бир бор сажда лозим бўлур.